تاریخچه اکتشاف سنگ‌های قیمتی برای جواهرشناسان بسیار اهمیت دارد.

بیش‌تر از ده هزار سال است که بشر توانسته سنگ‌های قیمتی (گوهرسنگ‌ها) را کشف کند.

کشف مروارید

مروارید به‌عنوان قدیمی‌ترین جواهر اولین بار در 7500 سال قبل از میلاد کشف شد.

برخی از شواهد باستان‌شناسی، کشف اولین مرواریدها را در خلیج‌فارس می‌داند. این قدمت مروارید، آن را تبدیل به یک اسطوره و افسانه در تاریخچه اکتشاف سنگ‌های قیمتی کرده است.

تاریخچه کشف مروارید

کشف زمرد

بعد از مروارید، طبق شواهد زمرد بیش‌ترین قدمت را دارد. زمرد دومین آیتم در تاریخچه اکتشاف سنگ‌های قیمتی به‌حساب می‌آید.

احتمالا زمردی که در نزدیکی دریای سرخ در کشور مصر یافت شده دیرینه‌ترین نمونه زمرد است که باعث‌شده تاریخچه زمرد با کشور مصر پیوند بخورد. گفته می‌شود که معادن زمرد این کشور از حدود 1500 تا 3000 سال پیش از میلاد توسط فراعنه استخراج می‌شده‌اند.

لوح زمرد باستانی کشف‌شده در مصر

کشف الماس

با گذر از زمرد احتمالا گوهرسنگ قدمت‌دار بعدی، الماس است که نخستین بار، چهار هزار سال پیش، از معادن هند استخراج و برای تزئین اشیای مذهبی و هم‌چنین در حکم طلسمی در برابر شر و محافظی در برابر مشکلات، از آن استفاده می‌شده است. کشف الماس نقطه عطفی در تاریخچه اکتشاف سنگ‌های قیمتی به‌حساب می‌آید.

علاوه‌بر هندی‌ها، بودایی‌ها و تبتی‌ها هم شکوه الماس را باور داشتند.

نام دایموند (واژه انگلیسی الماس) از «آماداس» که یک کلمه قدیمی یونانی است اقتباس شده که «رام‌نشدنی» معنی می‌دهد.

ذخایر جوان‌ترین الماس‌ها به نهصد میلیون سال قبل برمی‌گردد. سن اکثر ذخایر الماس‌ها بین یک تا 3.5 میلیارد سال است. توجه به این آمار است که آموزش گوهرشناسی را تا این اندازه شگفت‌انگیز جلوه می‌دهد.

دو دلیل کمیابی و ارزشمندی الماس

• • به‌طور معمول بازده معادن الماس، استحصال حدود 5 گرم الماس است از یک تن مواد استخراج شده.

• • برای به‌دست آوردن یک قیراط الماس تراش‌خورده جواهری نیاز است که 100 تا 150 تن کانسنگ از مجرای آتشفشانی کیمبرلیت استخراج و فراوری شود.

حدود هزار سال پیش برای اولین بار از الماس به‌عنوان جواهر استفاده شد که بر روی تاج ملکه مجارستان تزئین شد و در همان زمان‌ها بزرگ‌ترین الماس صورتی تاریخ جهان کشف شده که هم‌اکنون در موزه جواهرات ملی ایران نگه‌داری می‌شود. این الماس که دریای‌نور نام دارد از معدن گلکوندای هندوستان که در فلات دَکَن واقع است کشف شده است. در این رابطه می‌توانید فیلم کوتاه زیر را مشاهده کنید:

تاریخچه حلقه نامزدی الماس‌نشان

در سال 1477 اولین حلقه نامزدی الماس‌نشان توسط آقای ماکسیمیلیان اهل اتریش به نامزدش خانم بورگوندی اهدا شد. بعد از 550 سال هنوز حلقه نامزدی الماس به‌عنوان سمبل عشق باقی‌مانده است.

تاریخچه شکل‌گیری تجارت الماس

خاستگاه اول، هند

اما تا اوایل قرن هجدهم استخراج الماس تنها از معادن هند انجام می‌شد تا این‌که معدن کوچکی در کالیمانتان (Kalimantan) بورنئو کشف شد که ژنز رسوبی داشت، ولی همواره زیباترین و خالص‌ترین الماس‌ها، الماس‌های گولکوندا (Golconda) هند بود که از منطقه‌ای بین دو رودخانه گوداواری (Godavari) و کریشنا (Krishna) استخراج شده‌اند.

برخی اعتقاد دارند نخستین الماس‌های هندی را اسکندر مقدونی در سال 327 قبل از میلاد مسیح به اروپا آورد که باعث گسترش مسیر تجاری شرق آسیا به اروپا شد و ورود الماس‌های هندی به اروپا موجب شد شهر ونیز ایتالیا تبدیل به اولین مرکز تجارت الماس در تاریخچه گوهرشناسی جهان شود.

از اواخر قرن چهاردهم میلادی، هنر پرداخت الماس در بروژ بلژیک و پاریس توسعه یافت و بعدها در قرن پانزدهم، انتورپ بلژیک مرکز جدید شکوفایی الماس شد و این مکان قدم مهمی را در آموزش گوهرشناسی و گوهرتراشی جهان به‌ثبت رسانید.

کشف معادن الماس برزیل

با ادامه ورود الماس‌های هند به اروپا، لندن نیز مرکز مهم تراش الماس شد، اما ذخایر الماس هند به‌سرعت مصرف شد تا این‌که در اوایل دهه 1700 برزیل تامین‌کننده الماس شد.

معادن الماس آفریقای‌جنوبی

بعد از برزیل نوبت به معادن الماس آفریقای‌جنوبی رسید، پس از 150 سال استخراج مداوم، ذخایر معادن برزیل هم افول کرد، اما در سال 1866 یک الماس 21 قیراطی توسط کودکی در رودخانه اورنج آفریقای‌جنوبی پیدا شد که «اورکا» نام‌گذاری شد. و این اکتشاف آغازی بود برای معرفی منابع جدیدی از الماس به جهان درحالی‌که معادن برزیل رو به پایان بود.

هم‌چنین در سال 1905 بزرگ‌ترین الماس دنیا در معدن پریمیر (Premier) واقع در پرتوریا (Pretoria) آفریقای‌جنوبی به وزن 3106 قیراط کشف شد، که به‌نام صاحب معدن یعنی «کولینان» (Cullinan) نام‌گذاری شد که بعدا به 9 قطعه الماس بزرگ و 42 قطعه الماس کوچک برش خورد.

به‌علت اهمیت این الماس که بزرگ‌ترین الماس راف کشف‌شده تاریخ است، مقاله الماس افسانه‌ای کولینان تنظیم شده که می‌توانید آن را مطالعه کنید.

الماس کولینان (Cullinan) بزرگ‌ترین الماس دنیا که کشف آن نقطه عطفی در تاریخچه اکتشاف سنگ‌های قیمتی بود.

تاسیس شرکت دبیرز

در این میان یعنی در سال 1888، در آفریقای‌جنوبی، سسیل رودز و بارنی نهایتا با ادغام دارایی‌های خود، مشارکتی را با هم آغاز کردند و درنتیجه شرکت De Beers Consolidated Mines Limited company را تاسیس کردند.

نام این شرکت برگرفته از نام مزرعه برادران دبیرز بود که معدن معروف «بیگ هل» یا حفره بزرگ کیمبرلی در آن قرار داشت. این شرکت در اوج فعالیت خود تقریبا 90% تولید الماس خام جهان را در کنترل داشت.

اما در دهه 1990 با اکتشاف معادن جدید الماس در روسیه، استرالیا و کانادا انحصار شرکت دبیرز کم‌تر شد و فعالان اقتصادی دیگری سکان را به‌دست گرفتند.

امروزه عمده‌ترین کشورهای تولیدکننده الماس ازنظر حجمی عبارت‌اند از: روسیه، بوتسووانا، کنگو، استرالیا، آفریقای‌جنوبی و آنگولا.

تاریخچه تفاهم‌نامه کیمبرلی

در اواخر دهه 1990 دنیا دریافت که در بعضی کشورهای آفریقایی الماس خام را به‌منظور پشتیبانی از شبه‌نظامیان شورشی تجارت می‌کنند. برای جلوگیری از این پدیده در سال 2000 دولت‌ها و سازمان‌های مردم نهاد که HRD Antwerp یک از پیشگامان آن بود، دست به ابتکاری زدند تا از ادامه این فرایند جلوگیری شود.

نتیجه این ایده و پیگیری‌های آن باعث شد در سال 2002 تفاهم‌نامه کیمبرلی (KPCS) به امضاء برسد و این یک تفاهم‌نامه مهم در آموزش گوهرشناسی است. این تفاهم‌نامه یک نظام نظارتی قوی برای اطمینان از خرید الماس از منابع مشروع و مطابق با الزامات خاص رهگیری به‌وجود آورد.

به‌عنوان‌مثال تمامی الماس‌های خام هنگام حمل‌ونقل باید شناسنامه کیمبرلی (Kimberley Process Certificate) داشته باشند که جزئیات مربوط به محل بهره‌برداری الماس در آن قید شده باشد. تا سال 2009 حدود 75 کشور به این تفاهم‌نامه پیوستند.

شناسنامه کیمبرلی مخصوص الماس‌های راف

گران‌ترین الماس‌ها

وزن گران‌ترین الماس تراش‌خورده بی‌رنگ دنیا 118.28 قیراط است که شکل بیضی دارد و در یک آکشن معامله شده است و جالب این است که اسمی برایش انتخاب نشده است.

در مورد الماس‌های رنگی، گران‌ترین آن‌ها ستاره صورتی نام دارد که وزن آن 59.6 قیراط است، که در آکشنی در آپریل 2017 در هنگ‌کنگ معامله شده است.

تاریخچه اکتشاف برخی گوهرسنگ‌های مهم

اما مختصری در مورد تاریخچه اکتشاف سنگ‌های قیمتی مهم دیگر می‌توان گفت که، در اواخر قرن نوزدهم و به‌طور دقیق در سال 1868 گارنت دمانتوئید کشف شد.

گارنت دمانتوئید که یک نوع آندرادیت سبز است و برای اولین بار در کوه‌های اورال (Ural Mountain) مرکزی روسیه کشف شد و مورد توجه دربار تزار قرار گرفت و هم‌چنین در میان اشراف و کلکسیونرهای گوهرهای معدنی جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد.

رنگ سبز دمانتوئید به‌خاطر وجود عنصر کمیاب (Trace Element) کروم در ترکیب شیمیایی آن، بسیار پرجنب‌وجوش‌تر از آندرادیت است. ازطرف‌دیگر، این دمانتوئید (آندرادیت) بالاترین پراکندگی نور (Dispersion) و ضریب شکست (Refractive Index) را در میان گارنت‌ها دارد و به‌خاطر همین است که برلیانسی و فایر آن خیره‌کننده است.

بنابراین مطابق این ویژگی‌ها، نام این گوهرسنگ را گارنت دمانتوئید (Demantoid Garnet) به معنای “الماس‌مانند” نامیدند.

در سال 1902 گونه صورتی‌رنگ اسپدومن (کونزایت) کشف شد و در سال 1967 انباشته‌های معدنی از زویسایت آبی‌رنگ با کیفیت گوهرین در تانزانیا کشف شد که تانزانایت نام گرفت.